Bach: sierlijk en krachtig

NIJMEGEN – Op dinsdag 14 juli speelt Norbert Bartelsman het eerste Bachconert van de Zomerconcertserie van de Nijmeegse Orgelkring in de St. Stevenskerk. De grote werken die tijdens dit concert gespeeld worden zijn de Triosonate nr 5 en de gehele partitia Sei gegrüsset, Jesu gütig.

Het concert begint om 20.30 uur. De toegang bedraagt respectievelijk €8,- en € 7,- voor houders van 65+ pas, CJP en studentenkaart.

Het oeuvre van de componist J. S. Bach voor orgel is zo omvangrijk en van zo’n hoogstaande kwaliteit, dat twee concerten in de zomerconcertserie geheel aan muziek van Bach zijn gewijd. De variatie in genres is zo groot en de mate waarin Bach iedere stijl beheerst zo goed, dat tot nog toe geen enkele componist hem heeft kunnen evenaren. Zijn preludia en fuga’s en toccata’s zijn doorgaans zeer energiek, de fantasia’s virtuoos met een zeer ingenieuze meerstemmigheid, en de koraalbewerkingen en sonates zijn puur muzikale poëzie.

Norbert Bartelsman stelt in zijn concert de Triosonate nr. 5 en de Partita Sei gegrüsset, Jesu gütig, in het middelpunt. De Triosonates (Bach heeft er zes gecomponeerd) behoren volgens orgelkenners tot de topstukken van de orgelliteratuur door de eeuwen heen. Het zijn zeer melodieuze orgelwerken en een ingenieus staaltje van zeer evenwichtig en subtiel vlechtwerk van op zichzelf staande melodielijnen. De luisteraar wordt op het verkeerde been gezet: deze denkt dat er een kamermuziekensemble van drie musici aan het spelen is, terwijl er slechts één organist speelt. Voor de organist is het een hele kunst om de drie aan elkaar gelijkwaardige melodieën tegelijkertijd te spelen.

De Partita Sei gegrüsset, Jesu gütig, omvat elf variaties over deze zeer dansante koraalmelodie. Dat klinkt als heel vaak eenzelfde melodie herhalen, maar nergens wordt deze Partita saai. Bach laat de koraalmelodie telkens in verschillende stemmen terugkomen. Soms heel herkenbaar als melodie, soms gebruikt Bach slechts een fragment van de melodie en dan weer pakt hij de melodie zo kunstig vrij en virtuoos aan, dat de melodie niet eens meer als zodanig herkenbaar is, maar de luisteraar toch duidelijk hoort dat het om dat koraal gaat. Al met al een heel levendige compositie. Fraai aan de verschillende delen van een partita is ook dat Bach ze componeerde met verschillende instrumenten in het achterhoofd. De ene keer lijkt het alsof een fluittrio speelt, de andere keer speelt een uitkomende stem, bijvoorbeeld een hobo begeleidt met een cello, soms hoort u het plenum van het orgel. De laatste variatie is een vrije fantasie over het koraal. Omdat de variaties zo ontzettend doorzichtig zijn, is het een hele kunst voor een organist om ze te spelen.

Een derde zeer sierlijke compositie prijkt op het programma: de koraalbewerking van Schmücke Dich, of liebe Seele. Bach zich bij koraalbewerkingen heel erg leiden door de tekst van het koraal of het gevoel dat de tekst bij hem teweeg bracht. In dit koraal wordt het schmücke dich, versier je, heel letterlijk gevolgd. De melodie is heel sierlijk omspeelt.

Naast deze hele opeen en subtiele werken speelt Bartelsman de virtuoze Fantasie in a moll BWV 561 en als finale het krachtige het Praeludium und Fuge in h moll BWV 544.

Norbert Bartelsman studeerde orgel, klavecimbel en koordirectie op het Brabants Conservatorium. Na het afstuderen volgde hij meestercursussen bij Albert de Klerk, Ton Koopman, Jos van Immerseel en studeerde het continuospel bij Andrew Lawrence King in Engeland. Bartelsman is als dirigent verbonden aan vijf koren, lid van diverse kamermuziekensembles (barok) en heeft daarmee in het Netwerk voor Oude Muziek gespeeld. Als continuospeler treedt hij veel op in passies en oratoria.

Klik hier voor het complete programma.